rodzaj bieluń Datura u nas z hodowli ogrodniczej

Źródło: Patronat medialny

Lasy Świata – Amazonia 2016, relacja z wyprawy

W ramach projektu „Lasy Świata” realizowanego przez Wydział Leśny Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, po eksploracji lasów Dominiki i Borneo, rozpoczęto kolejną wyprawę studentów, tym razem nad Amazonkę.

 

Pierwsze godziny pobytu

Kolumbia jest krajem tropikalnym ma dużą reprezentację grup taksonomicznych flory wystepuję tu między 40.000 a 90.000 gatunków roślin, co odpowiada 10 lub 20% ogólnej liczby gatunków roślin na całym świecie.
Wyruszając jako przyrodnik na inny kontynent, w inną strefę klimatyczną, możemy oczekiwać, że flora i roślinność jest odmienna od tej, w której żyjemy. Pierwsze aklimatyzacyjne dni to na ogół podziwianie bogatej i nieznanej flory oraz poszukiwanie gatunków znanych zarówno z naturalnych siedlisk jak i z „doniczek”.

Spacerując po ulicach centrum Bogoty w pierwszy dzień stwierdzamy, że pośród licznych gatunków niektóre (rodzaje) są znane. Na ogół są to przedstawiciele flory kosmopolitycznej, o charakterze ruderalnym. Takim przykładem może być rodzaj Taraxacum (mniszek) Leontodon (brodawnik) czy Senecio (starzec), Lepidium (pieprzyca) czy begonia.

Mateusz, uczestnik wyprawy przy fotografowaniu kępy begonii
Mateusz, uczestnik wyprawy przy fotografowaniu kępy begonii

Wybierając się poza miasta, gdzie oczywiście flora jest bogatsza rozpoznajemy też więciej roślin. Można by wymienić m. in. przedstawicieli rodzajów Lycopodium (widłaka), Galinsoga (żółtlicę), Sedum (rozchodnik), Pteridium (orlicę), Carex (turzyce), Cyperus (ciborę), Cerastium (rogownicę), Holcus (kłosówkę), Erigeron (przymiotno), Digitalis (naparstnicę), Hydrocotyle (wąkrotę), Thalictrum (rutewk) czy  Poa (wiechlinę) czy  Passiflora (męczennicę).


Do naturalnych siedlisk  jeszcze powrócimy, zapoznając się z różnymi typami siedlisk leśnych.

Krajobraz kulturowy gór w drodze do Laguna del Guatavita

Około 60 km na północo-wschód od Bogoty  położony jest rezerwat leśny chroniący Lagunę de PedroPalo (Reserva Forestal Productora Protectora Laguna de Pedro Palo). Teren te położony jest na wysokości 2990 mnpm.
Po drodze obserwuje się przekształcony górzysty krajobraz ekstensywnie użytkowany.  Charakteryzuje się kompleksem leśno-patwiskowym, gdzie zbiorowiska leśne na ogół zajmują wyższe i bardziej strome tereny i są to albo uprawy leśne albo gęste zwarte drzewostany. Elementami wzbogacającymi teren są wilgotne zagłębienia terenu i od czasu do czasu cieki wodne. Działalność człowieka ogranicza się przede wszystkim wypasu, do gospodarki pastwiskowej a także uprawy pól. Najczęściej wypasane są krowy.

W zagłebieniu przy cieku turzycowiska i zarośla krzewiaste
W zagłebieniu przy cieku turzycowiska i zarośla krzewiaste
W wilgotniejszych miejscach spotyka się olszę Alnus acuminata Kunth
W wilgotniejszych miejscach spotyka się olszę Alnus acuminata Kunth
W krajobrazie zaznaczają się również pojedyncze gospodarstwa
W krajobrazie zaznaczają się również pojedyncze gospodarstwa
Nawet przydrożne drzewa są pełne epifitów (np. Bromelliaceae)
Nawet przydrożne drzewa są pełne epifitów (np. Bromelliaceae)
Mozaika zbiorowisk leśnych, pastwisk i pól
Mozaika zbiorowisk leśnych, pastwisk i pól
Jako zakrzewienia śródpolne i na przychciach spotyka się Sambucus nigra subsp peruviana (Kunth) Bolli
Jako zakrzewienia śródpolne i na przychciach spotyka się Sambucus nigra subsp peruviana (Kunth) Bolli

 

Lasy mgliste – rezerwat Chicaque

Lasy mgliste występują na ogół w strefach tropikalnych i subtropikalnych, w górskich i wilgotnych obszarach, są zawsze zielone, nie tracą liści w niekorzystnej porze roku. Tereny te pokryte są często niskopoziomowymi chmurami. Spotyka się tu licznie występujące mszaki zarówno naziemne jak i epifityczne. Drzewa, zarówno pnie jak i konary, obfitują w liczne gatunki epifitów. W samych tylko tropikalnych Andach liczbę roślin naczyniowych szacuje się aż na 30.000 – 35.000 gatunków.

Rezerwat Chicaque położony jest na południowy-zachód od Bogoty. Zajmuje powierzchnię 244 ha i rozciąga się na wysokości od 2100 do 2700 m n.p.m.

W rezerwacie występują cztery typy roślinności: roślinność trawiasta (użytki zielone), zarośla (paprocie i krzewy), roślinność leśna (cloud forest, lasy mieszane i lasy wtórne z dębem i przedstawicielami rodzaju kluzja Clusia, gaques) oraz roślinność jezior (zarośla na zalewanych terenach). Lesistość tego obszaru wynosi 79,05%.

Jeśli chodzi o florę rezerwatu, to do tej pory zidentyfikowano 630 gatunków roślin na tym terenie, 121 rodzin i 275 rodzajów roślin dwuliściennych, 77 jednoliściennych i paproci oraz 9 nagonasiennych). Najliczniejsze w gatunki są rodziny Asteraceae złożone (30 taksonów) oraz Orchidaceae storczykowate (22). Najbogatsze rodzaje to Ficus figowiec (7) i Anturium kitnia (7).

W rezerwacie Chicaque stwierdzono 20 gatunków w różnych kategoriach zagrożenia, w tym 17 przedstawicieli storczyków, z których dwa są krytycznie zagrożone (Telipogon sp. i Myoxanthus sp.). Do innych gatunków zagrożonych storczyków naziemnych należą Xilobium aff. corrugatum i Lycaste aff. ciliata.

Obecnie na terenie parku nie prowadzi się gospodarki rolniczej, świadczone są jednak kompleksowe usługi ekoturystyczne.

Strome zbocza rezerwatu ograniczają penetrację terenu i wpływ człowieka na przekształcenie obszaru. Inaczej to wygląda na terenach przyległych, na których występują duże pastwiskami, pola uprawne, a tereny zurbanizowane znajdują się tylko u podnóża gór.

Występują tu liczne epifity i liany
Występują tu liczne epifity i liany
Pnie drzew często obficie pokryte są mszakami
Pnie drzew często obficie pokryte są mszakami
Na drzewach występują liczne epifity, m.in
Na drzewach występują liczne epifity, m.in
Drzewiaste paprocie są ważnym składnikiem lasu mglistego
Drzewiaste paprocie są ważnym składnikiem lasu mglistego
Bujny wielopiętrowy las mglisty
Bujny wielopiętrowy las mglisty

 

Lasy zalewowe – Puerto Nariño

Amazonka posiadająca największe na świecie dorzecze i największe zasoby wodne zajmuje około połowy terytorium Brazylii oraz wielkie połacie Peru, Kolumbii, Ekwadoru i Boliwii – łącznie około 7 mln km2. Najpotężniejsza rzeka świata jest tak szeroka, że przypomina wielkie jezioro, a na wielu odcinkach głębokość dochodzi do 70m.

Region Amazoński położony w południowej część zachodniej Kolumbii, jest regionem równinnym nisko położonym, stanowinczęść Niziny Amazońskiej, nazywany jest często również Kolumbijską Puszczą Amazońską. Miejscowość Puerto Nariño położone jest na wysokości 159 m n.p.m., w odległości 1240 km od Bogoty i 87 km od portu Leticia. Średnia roczna temperatura wynosi tutaj 30o C. Jedyną drogą dotarcia do tej miejscowości jest rzeka Amazonka.

Jest to miasto, bez samochodów, motocykli czy jakichkolwiek pojazdów napędzanych silnikami spalinowymi. Jedynym wyjątkiem jest traktor z niewielką przyczepą służący do zbierania i wywożenia śmieci na miejscowe wysypisko. Ludność zajmuje się ekoturystyką, rybołówstwem i uprawą roślin jadalnych.. Puerto Nariño zostało założone 18 sierpnia 1961 roku przez lekarza Jose Humberto Espejo Hernandez.

W Puerto Nariño dopuszczony jest tylko ruch pieszy
W Puerto Nariño dopuszczony jest tylko ruch pieszy
Transport drewna w wiosce
Transport drewna w wiosce

Amazonia jest największym zasobem naturalnym świata i stanowi 54% całkowitych lasów deszczowych na Ziemi. Dżungla tropikalna ma tu szczególną postać występującą nad dużą rzeką, której wody zalewają szerokie pasy nadrzeczne, a woda często pozostaje tam nawet przez szereg miesięcy.

Podtopiony las zalewowy, głębokość wody około 3m
Podtopiony las zalewowy, głębokość wody około 3m

Darwin w dzienniku podróży w roku 1832 tak pisał o dżungli tropikalnej: „Zachwyt – to wyrażenie zbyt słabe dla wypowiedzenia uczuć przyrodnika, który po raz pierwszy w życiu znalazł się w dżungli. Urok kwiatów, połyskująca zieleń liści, lecz ponad wszystko bujność i przepych roślinności napełnia mnie podziwem. Każdemu, kto tak jak ja jest wielbicielem natury, jeden dzień spędzony tam przyniesie więcej przeżyć, aniżeli mógł to przypuszczać w swych najśmielszych marzeniach.”

Ściana wielowarstwowego lasu tropikalnego, z górującymi okazami puchowca (kapok, Ceiba pentandra z rodziny Malvaceae)
Ściana wielowarstwowego lasu tropikalnego, z górującymi okazami puchowca (kapok, Ceiba pentandra z rodziny Malvaceae)

Lasy deszczowe Amazonii zajmują nieco ponad 4 miliony km2, co stanowi 54% tego typu lasów na naszej planecie. Lasy te słyną z ogromnych drzew, czasami osiągają wysokość 90m. Drzewo kapokowe dorasta 60-70m wysokości, pień wraz z korzeniami podporowymi osiąga średnicę 3m.

Podpory korzeniowe puchowca (kapok, Ceiba pentandra)
Podpory korzeniowe puchowca (kapok, Ceiba pentandra)
Podpory korzeniowe sięgają do 3m wysokości
Podpory korzeniowe sięgają do 3m wysokości
Liczne liany tworzą gąszcz trudny do przebycia
Liczne liany tworzą gąszcz trudny do przebycia
Las poprzeplatany jest licznymi lianami, m.in
Las poprzeplatany jest licznymi lianami, m.in
Pośród licznych i częstych epifitów spotyka się różne pnącza, paprocie, storczyki, bromelie oraz glony i mchy a także rośliny drzewiaste, które rosną na drzewach
Pośród licznych i częstych epifitów spotyka się różne pnącza, paprocie, storczyki, bromelie oraz glony i mchy a także rośliny drzewiaste, które rosną na drzewach
Jak widać na pniach drzew poziom wody w dżungli może być znacznie wyższy
Jak widać na pniach drzew poziom wody w dżungli może być znacznie wyższy

Tropikalne lasy deszczowe pokrywają 6% powierzchni ziemi, stanowią 75-90% światowych gatunków roślin i zwierząt. Tylko liczba gatunków drzew to około 300 gatunków.

Pozyskiwanie i wstępna obróbka drewna odbywa się w dżungli
Pozyskiwanie i wstępna obróbka drewna odbywa się w dżungli
Pozyskiwanie i wstępna obróbka drewna odbywa się w dżungli 2
Pozyskiwanie i wstępna obróbka drewna odbywa się w dżungli 2

dr Wojciech Szwed
Katedra Botaniki Leśnej, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu