sosna

Sosna (Pinus)

Zaprzyjaźniejs się z drzewami – SOSNA

Długie wąskie igły, wiecznie zielona, wyjątkowo malownicza sylwetka, piękny rudawo-pomarańczowy pień, cudny zapach, ogromna wola życia, jedno z najważniejszych drzew leśnych świata i królowa polskich lasów.

Kiedy mówimy o sośnie zwykle jest to sosna zwyczajna, bo ten gatunek króluje w naszym kraju. A w świecie jest aż ok. 115 gatunków tego drzewa. To rekord wśród drzew iglastych.
Sosna (Pinus L. 1753) to rośliny z rodziny sosnowatych (najbliższymi krewnymi są między innymi świerk, modrzew, jedlica, jodła, cedr, modrzewik choina)

W Polsce rodzime gatunki są tylko 3:

Ale możemy spotkać też sosny obcych gatunków, między innymi: sosnę czarną (P. nigra), sosnę wejmutkę (P. strobus), sosnę żółtę (P. ponderosa), sosnę nadmorskę (P. pinaster), pinię (P. pinea), sosnę himalajską (Pinus wallichiana A.B. Jacks), a pewno i inne, ponieważ ludzie przywożą sobie szyszki i pozyskanych nasion uzyskują piekne rośliny.

Występowanie

Zasięg występowania sosny. źróło: wikipedia
Zasięg występowania sosny. źróło: Wikipedia

Jak wynika z mapy naturalnego zasięgu sosny porastają tereny strefy chłodnej i umiarkowanej półkuli północnej.  Wśród sosen są gatunki które wytrzymują tęgie mrozy i ostry klimat – np. kosodrzewina, jak i takie które, lubią i dobrze tolerują suchy i gorący – np. sosna nadmorska. Niektóre zaadaptowały się do ekstremalnych warunków klimatycznych, wynikających z wysokości n.p.m. i szerokości geograficznej. Wynika to z tego, że charakteryzuje je duży zakres tolerancji na warunki środowiska i temperatury. Rośnie na terenach gdzie temperatury latem osiągają nawet ponad + 4o st C (zwykle w górach),  jak i na obszarach krótkiego okresu wegetacji i bardzo niskich temperatur , gdzie zimą spadają one nawet do – 40/50 st. C.

Pomyślnie introdukowano* je  w podzwrotnikowych i umiarkowanych strefach półkuli południowej, np.  w Australii i Nowej Zelandii, Brazylii, Chile, południowej Afryce. Tak dobrze się tam zaaklimatyzowały, że stały się inwazyjne w stosunku do gatunków rodzimych.

Jak można zauważyć, sosna w sposob naturalny nie rośnie na terenie Wielkiej Brytanii (tylko w Szkocji), Francji, Holandii, Belgii i zachodnich Niemczech. A jak podają źródła porastała te tereny jeszcze w XVI/XVII w. ale została wytrzebiona w wyniku nadmiernych wyrębów, że względu na cenny surowiec, jakim jest sosnowe drewno.

Sosna ma również dużą amplitudę wymagań dotyczących wilgotności. Ale na uwagę zasługuje fakt, że dobrze znosi różne warunki wilgotności, ale źle wahania wilgotności. Czyli dobrze rośnie zarówno na terenach suchych: step, półpustynie, jak i podmokłych i torfowiskach.

Dobrze znosi także różnorodność gleb. Rośnie na glebach kwaśnych, ale niektóre także na wapiennych, rośnie zarówno na glebach marglowych (żyznych czarnoziemach) jak i na piaszczysto gliniastych czy piaszczystych, a także na wrzosowiskach i torfowiskach wysokich.  Najlepsze jednak warunki wzrostu znajduje na glebach głębokich, lekkich, przepuszczalnych, ponieważ one zapewniają pomyślny wzrost, dlatego, że pozwalają na  rozwój systemu korzeniowego.

Sosny to gatunki wybitnie światłolubne – widać to po tym jak górują nad innymi drzewa w lesie. Ale zależy to też od warunków siedliskowych i ekotypu*. Sosny z rejonów zachodnich mają większe wymagania dotyczące dostępności światła niż te ze wschodu. Na siedliskach suchszych i uboższych wymagają więcej światła niż na żyźniejszych.  Młode sosny dobrze znoszą lekkie ocienienie, a z wiekiem stają się bardzie żądne światła.

Cechą najbardziej charakterystyczną wszystkich drzew iglastych są wyjątkowe liściewąskie, nazywane potocznie szpilkami lub igłami. IGŁY to przekształcone liście – mają mniejszą powierzchnię i grubą skórkę, pokrytą woskiem, co zapewnia im lepsze dostosowanie do trudnIejszych warunków, niskich temperatur, zmniejsza parowanie wody.

Igły sosen są wąskie i długie – u niektórych gatunków osiągają nawet ponad 20 cm długości, a są takie, że i 45 cm ! Wyrastają na krótkopędach zebrane w pęczki po 2, 3 lub 5 sztuk. Pęczki igieł osłoniete są pochewką z 12–15 zachodzących na siebie, łuskowatych liści.

Ilość igieł w pęczku to jedna z najważniejszych cech pozwalających rozróżniać gatunki sosen.

SOSNA ZWYCZAJNA (Pinus sylvestris)

Główny gatunek tworzący drzewostany polskich lasów – blisko 60 % drzew to sosna.

 

Igły

fot. Teresa Podgórska
fot. Teresa Podgórska

 

 

Najłatwiej poznamy ją po wyjątkowych IGŁACH. Są dłuższe od igieł świerka, czy jodły – osiagają od 4- 8 cm, są lekko spłaszczone, szpiczaste, pokryte woskowatym nalotem. Rosną w parach promieniście na gałązkach, prostopadle do gałązki, co sprawia wrażenie grubych gałęzi.    U podstawy igły są owinięte błonkowatą osnówką.

Igły sosny zwyczajnej, fot. Teresa Podgórska
Igły sosny zwyczajnej, fot. Teresa Podgórska

Czy drzewa iglase tracą igły ? Oczywiście – o czym świadczy obecnośc igliwia pod drzewami. Ale dzieje się to co kilka lat – najczęściej co 3-5 lat. Ale są takie drzewa, jak np. sosna oścista, która zrzuca szpilki co 10 – 15 lat ! Trwałość szpilek sosny zwyczajnej to 3-6 lat.

Pień i kora

Sosny w Borach Dolnośląskich, fot. Teresa Podgórska
Sosny w Borach Dolnośląskich, fot. Teresa Podgórska

Pień sosny osiąga ok 30 – 45 m, zazwyczaj prosty. Ze względu na ten strzelisty pień używana jest do porównań: „wysoki, wyrośnięty, smukły jak sosna” . Ale często możemy spotkać drzewa o bardzo powyginanym pniu, zdarzają się przypadki drzew o dwóch i więcej pniach – są wówczas bardzo malownicze. Pięknym elementem pnia sosny zwyczajnej jest kora. U młodych drzewek nie wyróżnia się specjalnie, ale kiedy sosna osiąga wiek dojrzały kora jest gruba, u dołu pnia szarobura, głęboko popękana na spore, podłużne tafle. U góry kora osiąga piękny rudopomarańczowy kolor a kora łuszczy się płatami. Niesamowity jest widok sosen oświetlonych promieniami słońca, które jeszcze bardziej wydobywa z nich kolor.

cdn

Zaprzyjaźniej się z drzewami >>>

——————————-

SŁOWNICZEK

*introdukcja - wprowadzenie nierodzimego gatunku lub niższego taksonu pochodzącego z innego geograficznie regionu, jako nowego elementu danej biocenozy

* ekotyp - forma w obrębie gatunku roślin lub zwierząt, która tworzy populację (lub grupę populacji) posiadającą zestaw cech charakterystycznych dla danego środowiska

  • ogrodnik

    U mnie na działce rośnie pinus pinaster wytrzymała -20C rozmnożona z nasion,w roku 2009 w chwili obecnej ma 3m wys.w2016 zauważyłem że będzie posiadała szyszki;u mnie ta sosna się już introdukowała i dostosowała się do warunków klimatycznych ponujących w Polsce.