Dom Turysty

Góra Słowian – Ślęża – walory przyrodnicze i turystyczne

Gdyby nawet  nie mieć pojęcia o genezie i historii tego miejsca to i tak warto JĄ odwiedzać. O każdej porze roku. Koniecznie o każdej porze, bo za każdym razem wygląda inaczej. I aż nie można wyjść z podziwu, że tak mały obszar jest tak urozmaicony.

Walory przyrodnicze

Znajdujemy się na terenie Nadleśnictwa Miękinia, największego w DRLP we Wrocławiu (17878,19 ha), ale o niewielkim stopniu zalesienia. Gdy spojrzymy na mapę, albo gdy jedziemy z Wrocławia, czy to w kierunku Jeleniej Góry, Legnicy, czy Kudowy widzimy bezkresne pola.

W Nadleśnictwie  jest 537 kompleksów leśnych, z których 453 nie przekracza 20 ha, a tylko sześć z nich ma powierzchnię powyżej 500 ha. Jedynie masyw Ślęży charakteryzuje się zwartym kompleksem o łącznej powierzchni 4385 ha.

Na terenie lasów Nadleśnictwa zlokalizowane są  dwa parki krajobrazowe Ślężański Park Krajobrazowy  i Park Krajobrazowy Doliny Bystrzycy oraz cztery rezerwaty przyrodnicze:

 

 Ślężański Park Krajobrazowy

Swoim zasięgiem obejmuje Masyw Ślęży, z górami: Ślężą i Radunią, Wzgórzami Oleszeńskimi i Kiełczyńskimi oraz Jańską Górę.

Mapa Dolnośląskiego Zespołu Parków Krajobrazowych

ŚPK zajmuje obszar 15640 ha, w tym park 8 190 ha i otulina 7 450 ha. Został utworzony w 1988 r. (poszerzony w 1994r) w celu zachowania środowiska przyrodniczo – krajobrazowego Masywu Ślęży, jego wartości kulturowych i historycznych. Pełni również funkcję dydaktyczną i naukową, ale chyba głównie zapewnia wspaniałe warunki wypoczynku mieszkańcom aglomeracji miejskich. Zapewnia też prawidłowy rozwój turystyki i rekreacji.

Do najcenniejszych elementów Parku należy naturalny krajobraz wraz z urozmaiconą rzeźbą terenu i zróżnicowaną budową geologiczną, walory historyczne  (o czym jest mowa w: Góra Słowian- Ślęża) a także przyroda.

Na obszarze Ślężańskiego Parku Krajobrazowego wyodrębnione są trzy rezerwaty przyrody (Łąka Sulistrowicka, Góra Radunia i Ślęża):

Prawie 60% obszaru parku stanowią lasy mieszane z takimi gatunkami jak: świerk, buk, klon, brzoza i modrzew, natomiast w otulinie przeważają użytki rolne (około 90 % całego jej obszaru). Na uwagę zasługuje fakt, że Masyw Ślęży jest jedynym na Dolnym Śląsku obszarem leśnym, który nie uległ widocznej degradacji, głównie ze względu na brak rozległych monokultur. Widać tu wyraźnie, jak niezbędna jest równowaga w świecie przyrody oraz jak zróżnicowany gatunkowo las może się obronić przed różnymi zagrożeniami.

Świat roślin ŚPK  charakteryzuje się różnorodnością i bogactwem, czego dowodem jest występowanie tu 383 gatunków roślin naczyniowych. Wiele z nich to rośliny prawnie chronione: lilia złotogłów, storczyk kruszczyk szerokolistny, wawrzynek wilczełyko, paprocie serpentynitowe (zanokcica klinowata) i murawy kserotermiczne. W czystych i bystrych strumieniach spływających ze Ślęży występuje słodkowodny krasnorost (Hildebrandia rivularis) – jego stanowisko zostało objęte ochroną jako pomnik przyrody.

Łąka Sulistrowicka

Szczególnie cenna jest „Łąka Sulistrowicka„, jeden z najcenniejszych rezerwatów florystycznych na Dolnym Śląsku, położony w pobliży wsi Sulistrowiczki. Występuje tutaj około 237 gatunków roślin naczyniowych.

Chronione gatunki roślin mają swoje siedliska na łąkach, stanowiących śródleśne polany. Dużymi osobliwościami są: goryczka wąskolistna (Gentiana pneumonanthe), goździk pyszny (Dianthus superbus), okratek australijski (Clathrus archeri), kosaciec syberyjski (Iris sibirica),  zimowit jesienny (Colchicum autumnale) , mieczyk dachówkowaty (Gladiolus imbricatus) i mieczyk błotny(Gladiolus palustris), storczyk plamisty (Dactylorhiza maculata) i storczyk szerokolistny (Dactylorhiza majalis) gółka długoostrogowa (Gymnadenia conopsea),  wonny podkolan biały (Platanthera bifolia) .  Rośnie tu goryczka wiosenna (Gentianella austriaca) – roślina górska.

Przez rezerwat przepływają dwa strumienie, w pobliżu których wytworzyły się miejsca wilgotne z charakterystyczną roślinnością – turzycami, wełniankami i ponikłem. Występują też fragmenty zatorfionych łąk z półpasożytem – gnidoszem rozesłanym.

Bogata i różnorodna jest również fauna - 70 gatunków motyli dziennych (prawie 50% gatunków stwierdzonych w Polsce), 7 gatunków chrząszczy, 13 gatunków ryb (m.in. pstrąg potokowy, strzebla potokowa, kiełb i śliz), 61 gatunków mięczaków, płazy i gady, 100 gatunków ptaków oraz 40 gatunków ssaków.

Wśród owadów chronionych najczęściej spotykane są chrząszcze – biegacze oraz motyle – paź królowej, mieniak tęczowiec i modraszki.

Herpetofaunę reprezentują: żaba trawna i żaba moczarowa, kumak nizinny, ropucha zwyczajna, traszka górska i traszka zwyczajna, jaszczurka żyworodna i jaszczurka zwinka a także wąż – zaskroniec zwyczajny. Turysta przy pewnym szczęściu może nawet spotkać coraz rzadszą w Polsce salamandrę plamistą a także beznogą jaszczurkę  – padalca zwyczajnego.

Gatunkowy skład awifauny jest charakterystyczny dla lasów pasma sudeckiego, większość ptaków występuje głównie w leśnej części parku. Stwierdzono tu m.in. puchacza, orzechówkę, sowy, kanię rudą i kruka, sikory (bogatka, czarnogłówka), kukułkę, trznadla, dzięcioła dużego i pełzacza leśnego.

Z chronionych ssaków na uwagę zasługują: jeż zachodni, ryjówki, rzęsorek rzeczek, kret, kuna domowa, gronostaj, orzesznica, popielica i aż 7 gatunków nietoperzy (m.in. karlik malutki, nocek duży i gacek brunatny).

Rezerwat Góra Radunia

to głównie rezerwat krajobrazowo – geologiczny powyżej wysokości 500 m n.p.m.  Ale występują tutaj również niezwykle rzadkie i chronione rośliny naczyniowe (ok. 193 gatunków) oraz paprocie. Na stoku góry znajduje się zespół leśny świetlistej dąbrowy z dominującym dębem bezszypułkowym (Quercus sessiliflora) oraz zbiorowiska o charakterze stepowym z licznymi gatunkami roślin suchoroślowych.

Do najpiękniejszych roślin tego rezerwatu należą: lilia złotogłów, naparstnica zwyczajna, wawrzynek wilczełyko oraz storczykowate – gółka długoostrogowa, kruszczyk szerokolistny, buławnik wielkokwiatowy, buławnik czerwony, a także pięciornik siedmiolistkowy, leniec alpejski.

Rezerwat Góra Ślęża

utworzony został głównie dla ochrony zabytków historycznych oraz walorów krajobrazowych i geologicznych. Ale w rezerwacie tym spotkamy bogactwo roślin – 180 gatunków roślin naczyniowych. Ochroną objęto fragment drzewostanu liściastego z dorodnymi okazami buków, jaworów i wiązów z bogatym runem leśnym z gatunkami częściowo chronionymi: kopytnikiem pospolitym i marzanką wonną  Wśród chronionych roślin występują tu rzadkie gatunki porostów, mchów i wątrobowców, rosnące na skałkach i blokach skalnych głównie od zachodniej strony góry Ślęża.

W obrębie ŚPK znajduje się 1 zespół przyrodniczo-krajobrazowy - Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy Skalna, chroniący grupę skał na południowo-zachodnim zboczu góry, oraz 1 rezerwat archeologiczny - Rerwat Archeologiczny w Będkowicach, obejmujący wczesnośredniowieczny zespół osadniczy, składający się z cmentarzyska kurhanowego (VIII-IX w.) i grodziska (VIII-XI w.). Znajdują się w nim również ślady osady (VIII-XIII w.) wraz z dwiema zrekonstruowanymi chatami.

Poza terenami cennymi przyrodniczo i krajobrazowo w obrębie Ślężańskiego Parku Krajobrazowego znajdują się także miejscowości o bardzo długiej historii, wyjątkowych walorach urbanistycznych, z cennymi budowlami pałacowymi i dworskimi (otoczonymi parkami) oraz sakralnymi. Napotkamy przydrożne kapliczki słupowe, krzyże misyjne, pogańskie kamienne rzeźby lub średniowieczne krzyże pokutne.

Turystyka

Każdy kto lubi aktywnie spędzać czas znajdzie coś dla siebie, ponieważ w obrębie Masywu Ślęży najdują się:

Szlaki turystyczne

Przez teren Parku prowadzi 5 znakowanych pieszych szlaków. Każdy znajdzie odpowiedni dla siebie, ponieważ posiadają one różny stopień trudności.

Mapa Ślęża i okolica - źródło Wikipedia
Mapa Ślęża i okolica – źródło Wikipedia

Szlak Czarny 

 Trasa: pętla spacerowa wokół Ślęży.

Można zacząć spacer pod Wieżycą, lub na Przełęczy Tąpadła a okrążenie Ślęży zajmie ok. 4,5 godz. Spokojny szlak, prowadzący cały czas w lesie, nadający się do spacerów dla wszystkich. Możliwość przerwania wycieczki w połowie trasy. Część przebiega tzw Traktem Bolka . Na szlaku tym, na wschodnim zboczu znajduje się „źródło Joanny„, obok którego rosną żywotniki zachodnie, a na zachodnim okresowe „Potrójne źródełko”. Szlak ten nadaje się również do uprawiania narciarstwa biegowego.

Szlak NiebieskiMoim zdaniem to najładniejszy szlak na zboczach Ślęży, ale o największym stopniu trudności. Zdarzyło mi się, spotkać ludzi zaskoczonych trudnym podejściem lub zejściem, którzy rezygnowali i zawracali lub schodzili na ścieżki prowadzące do żółtego szlaku.

Trasa: Sobótka Zachodnia – Sobótka Górka – Ślęża – Przeł. Tąpadła – Radunia – Jordanów Śl. 

Sobótka Górka - zamek
Sobótka Górka – zamek

Wyruszamy z ul. Zamkowej kierujemy się do góry, obok mijamy zespół pałacowo-klasztorny ZAMEK. Dalej droga wiedzie cały czas pod górę, stromą ścieżką przez las, zwłaszcza w ostatnim odcinku przed szczytem. Na szczyt Ślęży wchodzimy od strony zachodniej obok wieży widokowej. Zejście jest bardzo malownicze przez skalne grupy Olbrzymków i piękny skałkowo-leśny rezerwat Skalna.  Przechodzimy przez Przełęcz Tąpadła, wdrapujemy się na Radunię i Dębowym Grzbietem schodzimy na Przełęcz Słupicką i dalej przez Wzgórza Oleszeńskie do Jordanowa.

Bardzo przyjemną wycieczkę można zrobić w kierunku przeciwnym – z Przełęczy Tąpadła w kierunku szczytu Ślęży. Ten fragment zaskakuje każdego kto pierwszy raz go pokonuje z powodu skalnej trasy. Ma się wrażenie, że jest się w poważnych wysokich górach. Ze szczytu można zejść czerwonym szlakiem do Sobótki, albo bardzo spokojnym szlakiem żółtym z powrotem na Przełęcz.

Galeria: na niebieskim szlaku z Przełęczy Tąpadła na szczyt Śleży

Na szczycie stoi wieża widokowa, z której można podziwiać piękną panoramę

Galeria: panorama z wieży widokowej na szczycie Śleży

Szlak Czerwony - bardzo popularny szlak

Trasa: Sobótka (PKS) – Ślęża – Sulistrowice – Łagiewniki. Łagodne wejście na szczyt, pozwalające poznać Sobótkę i zabytki wokół Ślęży. Prowadzi z przystanku PKS, obok Sanktuarium Św.Anny, obok stadionu w kierunku lasu, początkowo zboczem Stolnej. Popularna trasa ponieważ wędrując nią mamy możliwość zobaczyć: źródło św. Jakuba, rzeźby kamienne „Pannę z Rybą” i Niedźwiedzia„, grupy skalne z twardego, ciemnozielonego gabra, piękne dostojne jawory, tzw. Husyckie Skałki i potrójny mur z bramą, na końcu szczyt Ślęży – Dom Turysty i kościół. Dalej szlak stromo schodzi koło wieży telewizyjnej do Sulistrowic, następnie poprzez Wzgórza Oleszeńskie i długo wśród pól, do Łagiewnik.

 Szlak określany jako Droga Ślężan

Niesamowite były dwa moje wejścia na szczyt zimą 2008/2009r.  Zima zafundowała nam bajkowe widoki.

28 grudnia 2008 drzewa otulone były szadzią

Galeria: grudzień 2008

Również niesamowite były wrażenia  za trzy tygodnie:

 Galeria: styczeń 2009

Szlak Żółty - bardzo popularny szlak

Trasa: Sobótka – Wieżyca – Ślęża – Przeł. Tąpadła – Książnica.

Najpopularniejsze wejście na szczyt, zapoznające z najważniejszymi zabytkami i przyrodą Masywu Ślęży, cały czas w lesie. Szlak prowadzi z przełęczy Pod Wieżycą, przez szczyt Wieżycy, zwanej też Górą Kościuszki, porośniętej  karłowatymi dębami tworzącymi tzw. „świetlistą dąbrowę„. Tuż za szczytem na północ i wschód od wierzchołka zachowały się relikty kamiennego wału kultowego. Na szczycie stoi 15 m wieża Bismarcka,  zbudowana w latach 1905-1907 przez Zobtengebirgsverein z drobnoziarnistego granitu, służąca obecnie jako wieża widokowa, wyremontowana i udostępniona do zwiedzania przez Towarzystwo Ślężańskie (w słoneczne weekendy w sezonie od wiosny do jesieni). Z wieży przy dobrej pogodzie obserwować można Równinę Śląską i Wrocław, a także Karkonosze ze Śnieżką. Gdy dojdziemy do Przełęczy Dębowej, szlak żółty łączy się ze szlakiem czerwonym i dochodzimy na szczyt Ślęży. Ze szczytu szlak schodzi do  Przełęczy Tąpadła, dalej zboczem Raduni, przez Przełęcz Jędrzejowicką i Wzgórzami Kiełczyńskimi do Świdnicy.

Galeria: na żółtym szlaku

Szlak Zielonychyba najmniej popularny szlak, ale bardzo spokojny. Omija szczyt.

Trasa: Strzelce Świdnickie – Przeł. Tąpadła – Książnica – Krzczonów. 

Prowadzi przez rezerwat Skalna, ze znakami niebieskimi do przełęczy Tapadła, potem samotnie u stóp Raduni, w pobliżu rezerwatu Łąka Sulistrowicka, przez Przełęcz Słupicką do Słupic, a dalej polami do rekreacyjnej Sieniawki u stóp Wzgórz Niemczańsko-Strzelińskich. Szlak bardzo sielski i chyba najspokojniejszy w masywie. W Strzelcach obejrzeć trzeba średniowieczne polichromie, a w Sieniawce można się wykąpać. Widoki na Ślężę od strony zachodniej to najpiękniejsze oblicze tej góry.

Opisanymi szlakami wystarczy poruszać się tylko w obrębie Masywu, a nawet samej Ślęży i zejść w dowolnym miejscu na ścieżkę nieoznakowaną – jest ich sporo. Warto zaopatrzyć się w mapę np. „Masyw Ślęży – Ślężański Park Krajobrazowy ” np. wydawnictwa Plan o skali
1:25 000, wówczas bez trudu można poruszać się również po ścieżkach które oplatają „pajęczyną” cały Masyw i zobaczyć wiele atrakcyjnych miejsc i obiektów, które zaznaczone są na mapie.

Ścieżki rowerowe

powstały w pierwszej połowie lat 90. Z uwagi na konieczność rozdzielenia ruchu pieszego od rowerowego poprowadzone zostały zupełnie nowymi drogami wokół Ślęży.

Wyciągi narciarskie

Wyciąg Janosik - czynny w okresie zimowym, wyciąg zaczepowy o długości 300 m, położony w Sobótce powyżej stadionu sportowego przy al. Św. Anny, tuż obok przełęczy pod Wieżycą w kierunku północnym na stoku Gozdnicy. Łagodny stok dla mniej zaawansowanych narciarzy.

Wyciąg Radunia - czynny w okresie zimowym, wyciąg orczykowy o długości 600 m, położony w odległości 7 km od Sobótki na północnym zboczu góry Raduni, przy trasie Sulistrowiczki – Przełęcz Tąpadła. W odległości około 800 metrów od ośrodka wypoczynkowego na przełęczy Tąpadła. Parking dla samochodów znajduje się na Przełęczy Tąpadła.

Co warto odwiedzić i co można zobaczyć?

Park Wenecja - utworzony w 1914 roku w Dolinie Sulistrowickiego Potoku. Prowadzą do niego od szosy dwie stylowe bramy, w Parku dwa stawy, zespół kaskad i stare drzewa. Na skraju łąki na wschód od Potoku Sulistrowickiego znajduje się znane „źródło życia” – ocembrowane źródło wody po którą przyjeżdżają nawet mieszkańcy Wrocławia. Po drugiej stronie szosy park w stylu angielskim.

Kaplica Matki Bożej Dobrej Rady - zaprojektowana na siedmiokącie foremnym, wykonana z drewna świerkowego, na podmurówce granitowej z oryginalną i bogatą więźbą dachową w kształcie gwiazdy siedmioramiennej. Wystrój Kaplicy nawiązuje do wierzeń słowiańskich przodków – ołtarz podtrzymywany jest przez dwa kultowe niedźwiedzie wykonane z miejscowego kamienia. W oknach witraże, które zdobią wizerunki roślin chronionych z pobliskiego rezerwatu „Łąka Sulistrowicka”.

Zespoły pałacowo – parkowe można zobaczyć w: Sulistrowiczkach, Karolinie, Sokolnikach, Świątnikach, Chwałkowie, Piotrówku, Młynicy, Wirach, Gogołowie, Książnicy.

Połączenie tych wszystkich elementów w jedną całość daje w konsekwencji obszar o niepowtarzalnym uroku, gdzie przenikają się one i uzupełniają wzajemnie.

przełęcz Tąpadła - widok na Radunię
przełęcz Tąpadła – widok na Radunię

Przełęcz Tąpadła (384 m)

jest bardzo popularnym i bardzo malowniczym obniżeniem między Ślężą a Radunią. Jest to wielki węzłem szlaków. Na przełęczy znajduje się parking, przystanek PKS, można rozbić namioty koło 100-letniej leśniczówki..

Wzgórza Kiełczyńskie

Niewielkie, zbudowane z serpentynitu, malownicze pasemko zalesionych wzgórz rozciągniętych ze wschodu na zachód, stanowiąc od strony Świdnicy awangardę Masywu Ślęży. Najwyższa ich część to wierzchołek Szczytnej (466 m). Im dalej na zachód, tym formy łagodniejsze. Z łąk i pól u podnóży roztaczają się dalekie panoramy, z jednej strony na Góry Sowie, a z drugiej na Masyw Ślęży. Zbudowane z serpentynitów wzgórza te od dawna były przedmiotem zainteresowania ludzi, dlatego na ich zboczach znaleźć można szereg śladów po różnych łomach. Duża kopalnia magnezytu (towarzyszącego serpentynitowi) znajduje się między Wirkami a Wirami po północnej stronie pasemka. Dla turysty atrakcją są hałdy kopalni, gdyż znaleźć można na nich szereg minerałów, w tym chryzoprazy. Wzgórza chronione są w ramach Ślężańskiego Parku Krajobrazowego.

Schroniska

Dom Turysty  na Ślęży im Romana Zmorskiego – dawniej nazywane Schronisko

Pierwsze schronisko na szczycie Ślęży powstało w 1837 r., zwane było Mechowym Domkiem (Mooshaus lub Mooshutte) i czynne tylko latem. Prowadzono tam księgę pamiątkową , do której w 1848 r. Roman Zmorski wpisał swój słynny patriotyczny wiersz:

W 125 rocznicę tych słów, Oddział Wrocławski PTTK wmurował tablicę przy wejściu do schroniska.

Kolejny większy obiekt dla turystów na szczycie Ślęży powstał w latach 1851 – 1852 (jednocześnie z kościołem). Pod kolejne  schronisko kamień węgielny położono 6 maja 1907 r., a otwarcie nastąpiło 23 maja 1908 r. Zaprojektował je znany wrocławski architekt Carl Klimm, a budowę sfinansował Edward Haase, właściciel browaru Mieszczańskiego we Wrocławiu. Całe przedsięwzięcie zainicjowało powstałe w 1885 r. Zobten – Gebrirgs – Verein (Towarzystwo Ślężańskie). Przedmiotem jego szczególnej dumy stała się sala przeznaczona tylko dla członków ZGV o bogatym wyposażeniu (dębowe boazerie, artystyczne meble, kute żyrandole i wieszaki z motywami zoomorficznymi, trofea myśliwiskie). Wyposażenie tej sali w dużym stopniu zachowało się do dziś, ale nie jest ona dostępna dla turystów. W latach trzydziestych XX wieku powstała letnia restauracja. Dziś w jej miejscu znajduje się ujęcie wody. Od chwili otwarcia do czasów obecnych schronisko ulegało licznym przebudowom.

Schronisko Pod Wieżycą

pochodzi z czasów pierwszego rozkwitu ślężańskiej turystyki. Po wojnie było schroniskiem PTTK. Niedawno odremontowane, jest dziś obiektem prywatnym, ale zachowało dawną funkcję. Obiekt leży blisko Sobótki na popularnym trakcie spacerowym – na żłótym szlaku na Wieżycę. Z łąki przy schronisku roztacza się ładny widok na miasto i przestrzenie Równiny Wrocławskiej. Zimą jest tu istny raj dla saneczkarzy i początkujących narciarzy.